Choroby układu krążenia to jedna z najczęstszych przyczyn niezdolności do pracy, hospitalizacji i zgonów. Im wcześniej zostaną rozpoznane, tym większa szansa na skuteczne ich leczenie i zapobieganie powikłaniom. Zdarza się jednak, że objawy naśladujące chorobę serca pojawiają się u osoby zdrowej w sensie fizycznym, i odwrotnie – ciężkie schorzenie układu krążenia może początkowo przebiegać bez wyraźnie nasilonych dolegliwości. Jak zatem postępować, by nie umierać ze strachu, mając zdrowe serce i nie umrzeć na serce, czując się zdrowo?

Gdy „coś” boli, kłuje, kołacze
Nie ma chyba osoby, która przynajmniej raz w życiu nie doświadczyłaby bólu w klatce piersiowej albo uczucia przyspieszonego czy nierównego bicia serca. Jak postępować, gdy takie dolegliwości się pojawią?
• wezwij pogotowie, jeśli: wystąpił nagły, ostry, silny ból w klatce piersiowej (zwłaszcza promieniujący do barku, szyi, między łopatki), utrzymujący się pomimo odpoczynku, z towarzyszącym zasłabnięciem, zblednięciem, potami, nudnościami, dusznością. To może być zawał albo zator tętnicy płucnej!
• zgłoś się szybko do swojego lekarza, jeśli: po wysiłkach fizycznych lub pod wpływem stresu nawracają epizody bólu umiejscowionego za mostkiem, promieniującego jak wyżej lub połączonego z drętwieniem lewej ręki (choroba wieńcowa?); pojawia się napadowe uczucie szybkiego lub nieregularnego bicia serca (zaburzenia rytmu serca?); zdarzają się zasłabnięcia albo duszności po wysiłkach lub bez wyraźnej przyczyny (niewydolność mięśnia sercowego? niektóre wady serca, ujawniające się w późniejszym wieku?); występują częste bóle głowy, którym towarzyszy uczucie gorąca, zaczerwienienie twarzy i szyi (nadciśnienie?);
• wspomnij o tym lekarzowi przy okazji kolejnej wizyty, jeśli podobne dolegliwości pojawiły się tylko sporadycznie i szybko ustąpiły.
Podstawowe badanie, które zleci lekarz w przypadku jakichkolwiek dolegliwości ze strony układu krążenia, to EKG. Prawidłowy zapis EKG w zasadzie wyklucza większość poważnych chorób, ale w niektórych przypadkach musi być uzupełniony np. próbą wysiłkową (podejrzenie choroby wieńcowej) czy całodobowym zapisem metodą Holtera (podejrzenie zaburzeń rytmu serca). Do ustalenia rozpoznania mogą być również potrzebne: UKG, czyli badanie ultrasonograficzne serca (wady serca, niewydolność m.sercowego), zdjęcie klatki piersiowej (wady serca, zatorowość płucna), i inne badania obrazowe, wykonywane na ogół w warunkach szpitalnych. Ponadto trzeba wykonać komplet badań laboratoryjnych, takich jak: OB i morfologia krwi, poziom cukru, elektrolitów (potasu, wapnia, magnezu), cholesterolu i trójglicerydów, niekiedy również wskaźniki czynności nerek, tarczycy, itd.

Co robić, gdy wykluczono wszystkie poważne choroby, a dolegliwości mimo to nawracają?
Jeśli lekarz upewnił cię, że twoje dolegliwości nie mają podłoża organicznego, lecz są spowodowane zwiększonym napięciem nerwowym (niektórzy taki stan nazywają nerwicą wegetatywną lub nerwicą serca), postępowanie lecznicze należy ukierunkować na unikanie czynników prowokujących objawy (sytuacji konfliktowych, przemęczenia, niewyspania) oraz leczenie objawowe. W niektórych przypadkach można krótkotrwale zastosować leki uspokajające z grupy benzodiazepin (np. Relanium, Oxazepam, Xanax), ale tylko ściśle według wskazań lekarza. Na własną rękę można wspomagać się preparatami ziołowymi, opartymi na wyciągach z chmielu, głogu, kozłka (waleriany), melisy, passiflory, jemioły, krwawnika, które obniżają próg pobudliwości układu nerwowego i/lub działają tonizująco na mięsień sercowy i naczynia. Można tu wymienić np. syropy i płyny Melipass, Melisal, Melissed, Melis-Tonic, Melisana Klosterfrau, Neospasmina, Nervosol, Nervobonisol, Passiflor, Passispasmin, Perfocrat, Sedomix, krople Cratinex, Neospasmol, Nervonal, tabletki lub kapsułki Darvalidol, Nervomix, Tabletki tonizujące, Validol, Vallup, Valorum, Valused, Valdispert, Valerin, herbatki ziołowe Cardiosan, Nervosan itd. Warto zadbać o odpowiednią zawartość wapnia (produkty mleczne) i magnezu (migdały, ciemna czekolada) w diecie; jeśli z jakichś względów nie możesz spożywać tych produktów, do dyspozycji są liczne gotowe preparaty zawierające wapń z magnezem (np. Calc-Mag, Dolomit) lub magnez w połączeniach z witaminami z gr. B i mikroelementami (np. Additiva Magnesium, Doppelherz Selevit, Magnevit, MBE, Provitina Magesium+B6).
„Pasy bezpieczeństwa” dla serca
Bez względu na to, ile masz lat i jaki jest twój ogólny stan zdrowia, przestrzeganie kilku podstawowych zaleceń na pewno wpłynie pozytywnie na stan układu krążenia i zmniejszy prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej, nadciśnienia czy zawału.
• Nie pal papierosów! Jeśli nie potrafisz z dnia na dzień rzucić nałogu, spróbuj preparatów „oszukujących” głód nikotynowy (Nicorette, NiQuitin itp.), a jeśli to nie pomoże – zajrzyj na stronę internetową www.rzucpalenie.com.pl, gdzie znajdziesz m.in. adresy ośrodków oferujących pomoc.
• Nie przesadzaj z alkoholem i kofeiną. Kieliszek czerwonego wina dziennie ma na naczynia wręcz pozytywny wpływ, ale już dwa piwa albo lampka koniaku to nie to samo! Również kawa pita z umiarem nie jest zakazana, lecz kilka „szatanów” dziennie na przemian z colą, „Red Bullem” czy innym „napojem energetyzującym” może poważnie zaszkodzić sercu.
• Staraj się utrzymywać wagę w rozsądnych granicach (jeśli nie znasz normy dla wieku i wzrostu, zapytaj o nią swojego lekarza). Dla serca szkodliwa jest zarówno otyłość (która prowadzi do zaburzeń w składzie lipidów krwi i nadmiernie obciąża układ krążenia), jak i niedożywienie. Również źle skomponowana dieta odchudzająca, stosowana bez nadzoru lekarza, może doprowadzić do niedoboru witamin i składników mineralnych, a w konsekwencji do zaburzeń rytmu serca lub niewydolności krążenia!
• Ruszaj się! Jeśli nie masz czasu na uprawianie sportu, przypomnij sobie szkolne lekcje gimnastyki i poćwicz przynajmniej 10-15 minut dziennie.
• Odżywiaj się racjonalnie. Jeśli nikt w rodzinie nie chorował na nadciśnienie, miażdżycę itp. – nie musisz całkowicie rezygnować z jedzenia masła, jaj, czy boczku – ale zdrowiej będzie, gdy w jadłospisie znajdzie się więcej oliwy, ryb, drobiu, no i przede wszystkim dużo warzyw i owoców. Pamiętaj, że dieta oparta na „zupkach z kubka” i daniach fast-foodowych jest zabójcza dla układu krążenia!
• Unikaj przepracowania i zbędnego stresu. Praca po 12-16 godzin na dobę bywa kluczem do sukcesu, ale czy będziesz w stanie cieszyć się jego efektami, jeśli zapadniesz na ciężką nerwicę albo padniesz ofiarą zawału?
• Rób badania profilaktyczne. Nawet, gdy nic ci nie dolega, zgłoś się do lekarza raz w roku, aby skontrolował ci ciśnienie krwi. Po 40 roku życia (a nawet wcześniej, jeśli w rodzinie były przypadki cukrzycy, nadciśnienia, choroby wieńcowej) wskazane jest również oznaczenie co jakiś czas poziomu cukru i cholesterolu.