Choć odczuwanie zmęczenia jest stanem fizjologicznym, są również sytuacje, kiedy jest to objaw poważniejszego stanu chorobowego.
Kiedy należy powziąć takie podejrzenie?

• jeżeli zmęczenie powstaje po takim wysiłku, jaki dotychczas był dobrze tolerowany, nie ustępuje po odpoczynku, utrzymując się przez 24 godziny lub dłużej, i nawraca systematycznie w ciągu wielu dni


• jeżeli towarzyszą mu objawy ogólne (podwyższona temperatura, zaburzenia snu, spadek apetytu) i/ lub dolegliwości ze strony różnych narządów, jak np. powiększenie i bolesność węzłów chłonnych, bóle głowy, mięśni, stawów; kołatania serca, bóle brzucha, biegunki, kaszel, duszność, krwawienia z błon śluzowych, sińce lub wybroczyny na skórze, wysypka, świąd skóry; wzmożone pragnienie, wielomocz, zaburzenia pamięci, koncentracji, mroczki przed oczami, omdlenia, osłabienie mięśni itp.

Jakie choroby wchodzą w grę w takich przypadkach?
Bardzo liczne, zarówno stosunkowo niegroźne (niedokrwistość z niedoboru żelaza, infekcje pasożytnicze, mononukleoza zakaźna, niedoczynność tarczycy, fibromialgia), jak i poważne (przewlekłe zakażenia, cukrzyca, choroby nowotworowe, przewlekłe choroby serca, płuc, układu nerwowego, układu ruchu, narządów wewnątrzwydzielniczych, przewlekłe zatrucia lekami lub środkami chemicznymi i inne). Na podejrzenie określonej choroby mogą naprowadzić lekarza dane z wywiadu (dlatego należy starannie opisać mu wszystkie dodatkowe dolegliwości) i odchylenia stwierdzone w badaniu fizykalnym, jednak właściwe rozpoznanie może on postawić dopiero po wykonaniu szeregu badań dodatkowych. W przypadkach, gdy wszystkie badania wypadają prawidłowo, a mimo to u danej osoby utrzymuje się zmęczenie o powyższym charakterze i niektóre objawy dodatkowe (stany podgorączkowe, bóle gardła, głowy, mięśni, stawów, powiększenie i bolesność węzłów chłonnych, zaburzenia snu, koncentracji, drażliwość, przygnębienie) przez przynajmniej 6 miesięcy, lekarz może rozpoznać zespół przewlekłego zmęczenia. Jest to choroba o nieustalonej dokładnie przyczynie, choć wiele danych sugeruje, że w jej patogenezie biorą udział niektóre rodzaje wirusów, powodujących reakcje immunologiczne i zapalne (m.in. w obrębie ośrodkowego układu nerwowego). Pewną rolę mogą odgrywać również predyspozycje osobnicze (choroba 3-krotnie częściej dotyka kobiety) oraz czynniki środowiskowe (duże obciążenie pracą).
Jak leczyć zespól przewlekłego zmęczenia?
Ponieważ nie ma dokładnie ustalonego czynnika przyczynowego, leczenie pozostaje w głównej mierze objawowe. Nie opracowano dotąd metody terapeutycznej, która byłaby skuteczna we wszystkich przypadkach zespołu przewlekłego zmęczenia. W największej ilości przypadków obserwowano poprawę wskutek unormowania trybu życia (co najmniej 8 godzin snu), kontrolowanej aktywności fizycznej (aerobik, tai-chi) i terapii relaksacyjnej. Korzystne efekty przynosiło też w niektórych przypadkach stosowanie dehydroepiandrosteronu (DHEA) w połączeniu z witaminą C, jak również witamin, mikroelementów (magnez, cynk) i koenzymu Q10.