Czy każdy z wiekiem traci pamięć i dziecinnieje?
Mózg starzeje się tak samo jak każdy inny narząd i tkanka organizmu. Tempo tego procesu jest uzależnione od predyspozycji osobniczych, chorób współistniejących i czynników środowiskowych. W związku z tym zdarza się zachowanie niemal pełnej sprawności umysłowej w bardzo zaawansowanym wieku (np. po 90 rż.), jak i poważne jej upośledzenie u osób będących jeszcze w wieku produkcyjnym (50-60 lat). Takie zauważalne pogorszenie czynności intelektualnych, niezależnie od jego przyczyny, nazywamy otępieniem.
Jakie są przyczyny otępienia?
Przyczyną może być zarówno starzenie się układu nerwowego - wówczas ten proces nazywamy otępieniem starczym - jak i liczne choroby powodujące uszkodzenie komórek mózgowych. Najczęstszą z nich jest choroba Alzheimera, odpowiadająca za około połowę przypadków otępienia, zwłaszcza występującego przed osiągnięciem starości (50-60 rż.). Inne to np. miażdżyca naczyń mózgowych, przebyte udary mózgu, choroba Parkinsona, przewlekły alkoholizm, powtarzające się mikrourazy mózgu (tzw. encefalopatia bokserów), długotrwałe nadużywanie leków uspokajających.
Jak objawia się otępienie?
Osoba nim dotknięta zdaje sobie z tego sprawę później niż otoczenie. Bliscy i znajomi zauważają najpierw zaburzenia pamięci świeżej (chory zapomina terminy umówionych spotkań, miejsca przechowywania różnych rzeczy, brakuje mu słów na określenie znanych pojęć, w rozmowie powtarza po kilka razy to samo zdanie, myli się przy obsłudze urządzeń, np. pralki czy telewizora) przy stosunkowo dobrej pamięci wydarzeń z odległej przeszłości. Zmniejsza się aktywność umysłowa (np. przestaje czytać książki, rozwiązywać krzyżówki) i zakres zainteresowań, są duże trudności z nauczeniem się czegoś nowego (np. korzystania z telefonu komórkowego). Dość często występuje przy tym zmiana osobowości: chory bywa przesadnie wybuchowy, uparty i opryskliwy, albo przeciwnie - drażliwy, płaczliwy i zamknięty w sobie. Niektóre cechy mogą nasilać się w sposób karykaturalny, np. oszczędność przechodzi w patologiczne skąpstwo, religijność w dewocję. W późniejszych stadiach otępienia chory stopniowo traci orientację w czasie i przestrzeni (nie potrafi podać aktualnej daty, zapomina drogi do często odwiedzanego miejsca), jak też w stosunku do siebie i/lub innych (myli córkę z wnuczką, pyta o nieżyjącego od lat rodzica, mówi o sobie jak o kilkuletnim dziecku itp.), przestaje dbać o własny wygląd i porządek w otoczeniu. Często pojawiają się urojenia prześladowcze (np. podejrzewa krewnych o kradzież rzeczy, które sam schował lub zgubił, czy też o podtruwanie go), stany depresji (leży całymi dniami w łóżku, z nikim nie rozmawia, nie ma apetytu) lub splątania i pobudzenia (np. ucieka z domu w piżamie i pantoflach i biegnie przed siebie). W ostatnim etapie całkowicie traci kontakt z otoczeniem, może się zanieczyszczać, wymaga stałego nadzoru i pomocy przy najprostszych czynnościach.
Jak postępować z bliskim, u którego zauważymy takie objawy?
Jeżeli objawy wystąpią przed 65-70 rokiem życia i/lub szybko narastają (co sugeruje organiczne choroby mózgu, z których część można leczyć albo przynajmniej zwolnić ich postęp), wskazana jest pilna diagnostyka neurologiczna. Łagodne objawy otępienne u osoby w podeszłym wieku często wymagają jedynie cierpliwości najbliższych i zapewnienia choremu stałego wsparcia.
Pomocniczo można stosować preparaty ziołowe poprawiające ukrwienie mózgu (np. wyciągi z miłorzębu japońskiego).