Jakich witamin i minerałów potrzebuje zdrowe niemowlę?
Normalna dieta niemowlęcia, tj. karmienie do 6 m.ż. wyłącznie piersią lub mieszanką z mleka modyfikowanego, a następnie wprowadzenie kolejnych produktów wg obowiązującego schematu, zapewnia zaopatrzenie organizmu w prawie wszystkie niezbędne witaminy i składniki mineralne.
Konieczne jest natomiast uzupełnienie zapotrzebowania na witaminę D3. W naszych warunkach klimatycznych zaleca się podawanie dziecku karmionemu piersią, urodzonemu o czasie 400-800 j. tej witaminy dziennie, natomiast urodzonemu przedwcześnie i/lub z małą masą urodzeniową 1000 j. Niemowlę karmione sztucznie potrzebuje zwykle 800-1000 j. wit. D3 (od tej dawki należy odjąć ilość witaminy spożywaną w mieszance). Zwiększenia dawki mogą wymagać dzieci: urodzone z ciąży mnogiej, bardzo szybko przybierające na wadze, krótko poddawane nasłonecznieniu. Niemowlętom karmionym sztucznie zaleca się również uzupełnienie zapotrzebowania na witaminę C (50 mg dziennie).
Tylko w stanach zwiększonego zapotrzebowania potrzebne jest dodatkowe podawanie innych składników odżywczych, np. witamin A i E u wcześniaków, żelaza (np. w postaci kropli Hemofer) u wcześniaków, dzieci z ciąż mnogich, po przebyciu ciężkich infekcji. Amerykańska Akademia Pediatrii zaleca również codzienne podawanie żelaza w dawce 1 mg/kg/dobę wszystkim niemowlętom powyżej 6. m.ż., karmionym wyłącznie piersią.
Dawki witamin A, D3, E oraz żelaza ustala zawsze lekarz i nie należy ich zmieniać na własną rękę.

Jak podawać witaminy niemowlęciu?
W tym celu dostępne są specjalnie opracowane preparaty witamin w kroplach (np. Monovitan C, Vitaminum A, D3, A+D3, E, Vigantol, Multi-Tabs ACD, Ascorgem, Cebion i Cebion Multi, Juvit), umożliwiające w miarę precyzyjne dawkowanie. Odmierzoną porcję roztworu można podać bezpośrednio do ust niemowlęcia (np. zakraplaczem) lub zmieszać na łyżeczce z niewielką ilością mleka (odciągniętego z piersi lub odlanego z butelki z mieszanką), natomiast witaminę C - czy to w kroplach, czy w tabletkach - rozpuszczoną w niewielkiej ilości herbatki lub wody osłodzonej glukozą; w analogiczny sposób można postąpić z witaminą D w tabletkach (Vigantoletten), które dobrze rozpuszczają się w wodzie. Zdecydowanie nie należy dodawać porcji leku do butelki z mieszanką, ponieważ nie jesteśmy wówczas w stanie ocenić rzeczywistej ilości witaminy zażytej przez dziecko.

Czy również dziecku, które je już wszystko, należy systematycznie podawać witaminy?
Zdrowe i prawidłowo żywione dziecko w wieku 1-3 lat wymaga jedynie okresowego - w sezonie od późnej jesieni do wczesnej wiosny - uzupełnienia witaminy D3 w dawce 500-800 j. dziennie.
W wieku przedszkolnym i szkolnym pełne, zrównoważone żywienie w zasadzie dostarcza wszystkich potrzebnych witamin i mikroelementów. Stałej podaży pewnych witamin lub składników mineralnych wymagają jedynie dzieci z różnymi stanami chorobowymi, w których na skutek stosowanej diety, leków lub niedostatecznego przyswajania przez organizm potrzebnego składnika (-ów) dochodzi do ich niedoboru. W takich przypadkach odpowiednie preparaty i ich dawkowanie wskazuje lekarz.

Kiedy wskazane jest stosowanie preparatów wielowitaminowych czy witaminowo-mineralnych?
Zwiększone zapotrzebowanie na różne witaminy i składniki mineralne może mieć miejsce w takich sytuacjach, jak: - dieta niepełnowartościowa pod względem ilościowym lub jakościowym (dzieci „niejadki”, odmawiające spożywania wielu potraw; nastolatki próbujące się odchudzać na własną rękę; dzieci z rodzin stosujących diety nie zapewniające pełnego pokrycia zapotrzebowania na składniki odżywcze, np. wegańską czy witariańską)
- okresy intensywnego wzrostu
- duża aktywność fizyczna, czynne uprawianie sportu
- częste infekcje, zwłaszcza wymagające leczenia antybiotykami
- osłabienie spowodowane długotrwałą chorobą, przebytym zabiegiem chirurgicznym, unieruchomieniem z różnych przyczyn itd.
Najkorzystniejszą formą podaży witamin są produkty naturalne, a nie środki farmaceutyczne, warto więc najpierw omówić ze swoim pediatrą możliwości dokonania odpowiednich zmian w diecie dziecka. Jeśli niezależnie od tego konieczne jest skorzystanie z gotowych preparatów witaminowych czy witaminowo-mineralnych, należy pamiętać, że choć niemal wszystkie dostępne są bez recepty, nie znaczy to, że wszystkie są równoważne i wskazane dla osób w każdym wieku. Tylko część z nich ma recepturę specjalnie dostosowaną do potrzeb dzieci młodszych lub dzieci starszych i młodzieży. Zawsze więc lepiej zasięgnąć porady lekarza w tym względzie, niż kupować lek na własną rękę.
Niezależnie od stosowanego preparatu należy przestrzegać podanych przez producenta dawek, a czas stosowania czy ewentualną zmianę preparatu zawsze uzgadniać z lekarzem.

Czy witaminy i minerały mogą zaszkodzić?
Tak - i to co najmniej w dwojaki sposób. Po pierwsze, każda substancja - nawet niezbędna dla organizmu - podana w nadmiarze może wywrzeć działanie szkodliwe, czy wręcz toksyczne. Szczególnie niebezpieczne jest przedawkowanie witamin A i D3 oraz żelaza - zarówno systematyczne przekraczanie należnej ich dawki, jak i jednorazowe podanie dawki wielokrotnie większej (np. przypadkowe wypicie przez dziecko „smacznych kropelek”) może być przyczyną ciężkiego zatrucia lub przewlekłego i w znacznej mierze nieodwracalnego uszkodzenia wątroby czy nerek. W razie zbyt obfitego spożycia witamin rozpuszczalnych w wodzie organizm pozbywa się ich nadmiaru, wydalając je z moczem; jednak nawet w przypadku bardzo pożytecznej witaminy C zjedzenie przez dziecko kilkunastu tabletek może podrażnić przewód pokarmowy, wywołując nieprzyjemne dolegliwości, a nawet sprzyjać ujawnieniu kamicy nerkowej. Dlatego absolutnie konieczne jest trzymanie się zaleceń lekarza (nawet, gdy przepisze dawkę niższą od zalecanej przez producenta!), a także przechowywanie preparatów witaminowo-mineralnych (podobnie, jak wszystkich innych leków) w miejscu niedostępnym dla dziecka.
Należy pamiętać, że nawet przy ścisłym przestrzeganiu dawkowania preparatu witaminowego może dojść do nadmiernej jego podaży, jeżeli dziecko otrzymuje równocześnie duże ilości produktów spożywczych wzbogaconych w daną witaminę; klasycznym przykładem jest możliwość przedawkowania witaminy A u niemowląt i małych dzieci pijących duże ilości soków dla dzieci na bazie marchwi i zażywających regularnie nawet minimalną ilość tej witaminy.
Innym rodzajem szkodliwości może być niepożądany efekt wywarty przez dodatkowe składniki leku: substancje smakowe, konserwujące itp. Niektóre preparaty mogą zawierać np. laktozę (niedozwoloną w przypadkach nietolerancji tego wielocukru), duże ilości glukozy (nie zalecane chorym na cukrzycę), barwniki (powodujące reakcje alergiczne).