W jakim przypadku mówimy o zaparciu? Kiedy wymaga ono konsultacji lekarskiej?
Zaparcie to utrudnienie oddawania stolca, przejawiające się zmniejszeniem częstotliwości wypróżnień, zmianą konsystencji stolca i/lub dolegliwościami bólowymi towarzyszącymi wypróżnieniu. Niektóre dzieci oddają stolec raz na dwa lub trzy dni. Jeżeli jest on prawidłowo uformowany, jeżeli nie towarzyszą temu wzdęcia, kolki, brak apetytu, dziecko jest wesołe, żywotne i prawidłowo przybiera na wadze - takiego stanu nie traktujemy jako zaparcia.
Mamy z nim natomiast do czynienia, gdy dziecko oddaje stolec nawet codziennie, ale z trudem (napina się, czerwienieje, płacze), wzbrania się przed siadaniem na nocnik czy toaletę, miewa bóle brzucha, a stolec jest twardy, zbity, w postaci grubych wałków lub drobnych suchych kulek („kozich bobków”).
Konsultacja lekarska w trybie pilnym jest konieczna, gdy:

• zaparcie pojawia się nagle u dziecka, które dotąd wypróżniało się regularnie i nie doświadczyło w ostatnich dniach diametralnej zmiany sposobu odżywiania lub miejsca pobytu,


• towarzyszą mu bóle brzucha, gorączka, zmiana usposobienia dziecka


• dziecko nie może oddać stolca przez kilka dni pomimo prawidłowego żywienia i pielęgnacji.


Jakie błędy w żywieniu i pielęgnacji dziecka mogą być przyczyną zaparcia?
W pierwszym półroczu życia do zaparcia może doprowadzić zmiana z karmienia naturalnego na sztuczne; jeżeli dziecko żywione jest zgodnie z obowiązującymi zaleceniami, taki problem jest rzadki i przejściowy. U starszych niemowląt oraz dzieci powyżej 1 roku życia częstą przyczyną zaparć bywa niedostateczna zawartość w diecie błonnika (substancji roślinnej występującej w warzywach i owocach).
Niemowlęta i małe dzieci mogą cierpieć na zaparcia wskutek nadmiernej podaży witaminy D3. Aby zapobiec takiej sytuacji, trzeba zwrócić uwagę na zawartość tej witaminy w podawanych dziecku gotowych produktach spożywczych (mieszankach mlecznych, sokach) i poprosić lekarza o ustalenie odpowiednio mniejszej dawki stosowanego preparatu witaminowego. Do zaparć usposabia także niedostateczna podaż płynów (przykładowo: dziecko roczne potrzebuje dziennie ok. 1,1-1,3 l , 4-letnie - 1,6-1,8 l, 10-letnie - 2-2,5 l wody, a więcej w przypadku gorączki lub wysokiej temperatury otoczenia).
Dzieci około 2. roku życia mogą wtórnie wykazywać skłonność do zaparć, gdy bywają zbyt gorliwie zachęcane do korzystania z nocnika i przymuszane do siedzenia na nim „do skutku”. Wytwarza się u nich wówczas odruch wstrzymywania stolca i następuje zaburzenie naturalnego mechanizmu regulacyjnego. Do zaparcia nawykowego może też doprowadzić celowe wstrzymywanie wypróżnienia przez dziecko w wieku przedszkolnym lub szkolnym, które nie chce przerywać absorbujących zajęć lub wzbrania się przed korzystaniem z toalety szkolnej.

Jaka powinna być dieta dla dziecka skłonnego do zaparć?
Przede wszystkim powinna obfitować w warzywa i owoce (śliwki świeże i suszone, winogrona i rodzynki, figi, maliny, porzeczki, truskawki, marchew, buraki). Korzystnie działają soki owocowe, koktajle mleczno-owocowe, napoje mleczne fermentowane (jednodniowy kefir, jogurt), woda z miodem. Dzieciom w wieku poniemowlęcym należy wprowadzić do jadłospisu chleb razowy, graham, otrębowy, kaszę gryczaną i jaglaną, płatki wielozbożowe. Trzeba natomiast ograniczyć ilość białego pieczywa i słodyczy, mleka i produktów mlecznych, wyeliminować kakao i czekoladę. Starsze dzieci nie powinny pić mocnej herbaty.

Jakie są leki przeciwko zaparciom? Które z nich można stosować na własną rękę?
Jedynym w pełni bezpiecznym środkiem, doraźnie ułatwiającym wypróżnienie, jest czopek glicerynowy dostępny w aptece bez recepty. Niemowlętom podaje się jednorazowo ź-˝ takiego czopka, większym dzieciom cały.
W przypadku innych leków opartych na:



• surowcach roślinnych (jak otręby pszenne, łupiny nasienne babki jajowatej) pęczniejących w przewodzie pokarmowym i w ten sposób zwiększających objętość stolca, np. Otrębuski, Pektynki, Ispagul, Sylax, Fybogel Orange;


• substancjach osmotycznie czynnych, „ściągających” do światła jelita wodę z otaczających tkanek, wskutek czego dochodzi do zmiękczenia i rozrzedzenia stolca, np. Lactulosum, Normalac;


• oleju parafinowym, który zmiękcza stolec i działa „poślizgowo”, ułatwiając jego wydalenie (preparat Mentho-Paraffinol);
  wskazane jest uzgodnienie z lekarzem dawki leku i czasu trwania terapii.

Zdecydowanie nie należy podawać dzieciom bez wyraźnego zlecenia lekarskiego ziołowych środków przeczyszczających na bazie senesu, kruszyny, rzewienia. Większość z nich przeznaczona jest dla osób powyżej 12 rż., ale nawet te, których receptura przystosowana jest dla młodszych pacjentów (np. syrop Rhelax), mogą przynieść więcej szkody niż pożytku, gdy zostaną użyte w niewłaściwej sytuacji (np. w zaparciu towarzyszącemu chorobie gorączkowej, która może okazać się zapaleniem wyrostka robaczkowego!).
Nie należy również na własną rękę wykonywać dziecku lewatyw, zwłaszcza tzw. „domowym sposobem” (z wody z mydłem itp.). W niektórych przypadkach zaparć konieczne jest oczyszczenie jelit z zalegającego kału za pomocą lewatywy, ale to lekarz powinien zadecydować o konieczności takiego zabiegu i określić sposób jego wykonania, np. zalecić gotowy preparat w specjalnym pojemniku ułatwiającym wprowadzenie leku do odbytnicy (np. Enema, Rektiolax).